← Wróć do bloga

8 października 2026

Polska Organizacja Aikido · 9 min czytania · Technika

Spis treści

Sceny z maty w tym tekście są ilustracjami własnymi. Nie opisują konkretnych osób ani wydarzeń. Fakty językowe i historyczne podaję ze źródłami. Interpretacje poszczególnych szkół podpisuję z nazwiska.

Piątkowy wieczór, końcówka rozgrzewki. Stoisz w parze, partner łapie cię za nadgarstek. Katate-dori, najprostszy chwyt w aikido. Trzyma mocno. Robisz technikę tak, jak robiłeś ją sto razy. Bark idzie w górę, druga ręka pcha, nadgarstek zostaje w miejscu. Partner uśmiecha się pod nosem. Słychać tylko: jeszcze raz.

Za trzecim razem zatrzymuję się przy was na dwa kroki. Nie poprawiam rąk. Mówię: przestań walczyć z chwytem. Zrób krok, który zabierze cię z linii, i zabierz ze sobą kontakt. Nic więcej.

Robisz. Krok w bok i lekko w przód. Jego dłoń dalej trzyma twój nadgarstek, ale nagle trzyma coś, co idzie w tę samą stronę, w którą on sam naciskał. Chwyt robi się lekki bez twojego szarpania. Technika wychodzi sama, jakby przy okazji. To jest ten moment, dla którego istnieje słowo awase.

Chwyt, który nie chce puścić

Wróćmy do tej pary, bo wszystko, co dalej, da się sprawdzić na niej. Pierwsze powtórzenia wyglądają zawsze tak samo. Chwyt jest informacją, a ty traktujesz go jak przeszkodę. Napinasz przedramię, cofasz biodra, próbujesz wyrwać rękę albo przepchnąć partnera. On czuje opór i dokłada swój. Po pół minuty obaj jesteście zmęczeni, a technika nie ruszyła.

Korekta brzmi banalnie i dlatego łatwo ją zlekceważyć. Krok z linii ataku. Nie ucieczka, tylko przesunięcie o szerokość dłoni. Zostajesz blisko, kontakt zostaje, ale twoje ciało nie stoi już tam, gdzie nacisk partnera się kończył. Przez krótki odcinek idziesz w tę samą stronę, w którą on naciska. Dopiero potem przejmujesz kierunek.

Dwie rzeczy odróżniają to od zwykłego ustąpienia. Po pierwsze, twoja postawa zostaje cała. Nie pochylasz się, nie składasz na chwycie. Po drugie, to ty po chwili prowadzisz. Partner traci równowagę albo postawę nie dlatego, że go pokonałeś, tylko dlatego, że wszedłeś w jego ruch i zabrałeś mu punkt oparcia.

Esej ze środowiska Iwama nazywa to wprost wejściem w ruch atakującego i przejęciem kontroli. Jego autor ostrzega przy tym przed angielskim słowem blending. Blending sugeruje miękkie zlanie się z atakiem w jedną masę. Awase to akt dynamiczny, po którym widać, kto prowadzi. To jest stanowisko linii Iwama, nie definicja całego aikido. Przytaczam je, bo dokładnie opisuje to, co stało się w naszej parze. Chwyt zmiękł, ale nikt się z nikim nie zlał. Jeden z nas prowadził.

Jest jeszcze druga połowa korekty, o której mówię ciszej. Dostrojenie wyprzedza o pół kroku, bo czyta kierunek, a nie pozycję. Kopiowanie ruchu spóźnia się zawsze o krok. Patrzysz, gdzie ręka partnera jest teraz, i próbujesz ją naśladować. Dostrojenie patrzy, dokąd jego nacisk zmierza, i tam podstawia ciało. Różnica jest mała, a decyduje o wszystkim.

Hoa Newens z Aikido Institute Davis układa to w etapy nauki. Najpierw tai no awase, dopasowanie ciał. Potem ki no awase, dopasowanie energii, w tym techniki w ruchu. Potem kokoro no awase, dopasowanie serca i intencji. Na końcu takemusu aiki, spontaniczne tworzenie techniki. To jest jej model dydaktyczny z eseju z 2023 roku, nie przekaz Założyciela. Przytaczam go, bo porządkuje doświadczenie z maty. Pierwszy rok uczysz się nie przeszkadzać własnym ciałem. Później uczysz się nie przeszkadzać własną głową.

To samo słowo na ścianie z bronią

Ta sama para, tydzień później, ale w rękach bokken. Ustawiam ćwiczenie, w którym obaj robicie te same cięcia w tym samym rytmie. Krok, cięcie, krok, cięcie. Na pierwszy rzut oka wygląda to na rozgrzewkę. Po dziesięciu minutach pot na plecach mówi co innego. Wystarczy, że twój rytm rozjedzie się o ułamek sekundy, a dystans między wami się sypie. Albo jesteś za blisko, albo miecz partnera mija cię w miejscu, w którym ciebie już nie ma.

W linii Iwama to ćwiczenie ma własną nazwę. Ken awase. Obok niego stoi jo awase, praca kijem w parach, oraz forma ki no musubi no tachi. Morihiro Saito, bezpośredni uczeń Założyciela, mówił o tym wprost w wywiadzie dla Aikido Journal w Rzymie w 1986 roku. W aikido wszystko zaczyna się od awase: taijutsu, jo i ken. Formy są różne, ale wrażenie łączenia jest to samo. Saito uczył się bezpośrednio u Ueshiby.

Saito opisał tam też kolejność nauczania. Najpierw suburi, cięcia solo. Potem awase, dopasowane ćwiczenia w parach. Potem kumitachi i kumijo, formy użytkowe. Rozróżnienie jest praktyczne. W awase obaj partnerzy wykonują często te same ruchy i uczą się dystansu, oddechu i intencji. W kumi role się różnią na atak, obronę i kontrę. Praktyk linii Iwama Tim Griffiths streścił to na forum AikiWeb formułą, że awase to matched (dopasowane, te same ruchy), a kumi to paired (w parze, role się różnią). To jest terminologia szkoły Iwama. W innych stylach ruchy w ćwiczeniach awase bywają różne, więc nie należy przenosić tego podziału na całe aikido.

Jeszcze jedna rzecz, o którą pytają uczniowie. W szatni często słychać, że dobrego wyczucia czasu w tych ćwiczeniach trzeba czekać około dziesięciu lat. To opinia z szatni, nie fakt. Ja widzę to prościej: wyczucie buduje regularny trening, a nie liczba lat na macie.

Słowo, które dzieli znak z aikido

Dopiero tutaj sięgam do słownika, bo na macie już je spotkaliśmy. Awase zapisuje się znakami 合わせ i pochodzi od czasownika awaseru, dopasowywać, łączyć, zestrajać. Słownik Jisho notuje dla awaseru znaczenia takie jak dopasowanie rytmu albo tempa, łączenie, zestawianie, a w kontekście walki także skrzyżowanie ostrzy. Rzeczownik awase oznacza połączenie, styk, dopasowanie.

Znak 合 to ten sam znak, który otwiera słowo aikido. Ten związek jest faktem językowym. Nie mówi nic o technice, ale tłumaczy, dlaczego w wielu dojo awase traktuje się poważnie. Skoro ai znaczy łączyć i pasować, to awase jest tym łączeniem w praktyce.

Warto znać jeszcze jeden termin. Awasegeiko to wspólny trening w dopasowaniu. Używa go w tym znaczeniu między innymi dojo Portsmouth w Stanach Zjednoczonych. Poza aikido słowo awase ma też inne znaczenia. W judo awase-waza oznacza punkt za dwa waza-ari. Ten artykuł dotyczy wyłącznie awase w aikido.

Sąsiedzi, z którymi myli się awase

W szatni po treningu padają nazwy, które brzmią podobnie i znaczą co innego. Porządkuję je krótko, bo każde nieporozumienie kosztuje na macie.

Musubi to więź i ciągłość relacji, która powstaje. Awase to proces dostrajania, który do niej prowadzi. Kuzushi to możliwy skutek dobrego połączenia, odebranie partnerowi równowagi albo postawy. W naszej parze chwyt zmiękł dzięki awase, a partner stracił postawę dzięki kuzushi. To nie są synonimy. To jest przyczyna i skutek.

Ma-ai to przestrzeń i czas, w których awase zachodzi. Krótko mówiąc, ma-ai mówi gdzie i kiedy, awase mówi jak. Mushin to stan umysłu, awase to sposób działania. Spokojny umysł ułatwia dostrojenie, ale go nie gwarantuje. To rozróżnienie traktuję jako interpretację dydaktyczną, spójną ze źródłami, a nie doktrynę.

Zostają dwa pojęcia trudne. Aiki i sente. Esej Iwama stawia znak równości i nazywa awase zasadą AIKI. Newens traktuje aiki jako zasadę, a awase jako jej urzeczywistnienie w spotkaniu. Model, który tu proponuję: awase prowadzi do musubi, a musubi otwiera możliwość aiki. Jest on spójny z jej ujęciem. Podaję go jako propozycję do myślenia, nie definicję obowiązującą wszystkich.

Przy sente szkoły mówią różnym głosem i trzeba to zostawić otwarte. Newens argumentuje, że sente należy do logiki rywalizacji, do pytania kto będzie pierwszy, a w aikido bez zawodów to pytanie traci sens poza wczesnym etapem treningu. Mike Swederska z Shin-Gane Aikido w St. Louis pisze z przeciwnej strony maty. Jego zdaniem czyste reagowanie nie wystarczy przeciw szybkiemu przeciwnikowi, skoro to uke prowadzi atak. Nage musi umieć przejąć inicjatywę przed pełnym zaangażowaniem uke, między innymi pracą spojrzenia, kontaktem, atemi i kiai. Te dwa głosy da się pogodzić tylko na różnych poziomach. Newens mówi o strategii ego. Swederska mówi o pracy umysłem w starciu. Ukrywanie tej różnicy byłoby nieuczciwe.

Ustawiony taniec

Ktoś z boku maty patrzy na naszą parę i kręci głową. Współpraca, umówiony atak, partner sam pada. Ustawiony taniec. Sensei z Portsmouth odpowiada na ten zarzut wprost i warto go posłuchać. Po pierwsze, bez kooperacji nie da się wyćwiczyć subtelnej techniki, bo opór od pierwszego dnia uczy tylko siłowania. Po drugie, według niego niestawianie oporu należy do nauk Założyciela.

W napiętej rozmowie, w pracy albo w domu, zwykle robisz to samo, co w pierwszym powtórzeniu katate-dori. Słyszysz początek zdania i już układasz odpowiedź. Przerywasz w pół. Przepychasz swoje. Awase w rozmowie wygląda tak samo jak na macie. Dopasowujesz tempo, słuchasz do końca, idziesz przez chwilę w stronę rozmówcy pytaniem, zanim poprowadzisz dalej. Ilustracja własna: planujesz z kimś wyjazd, prognoza się sypie, więc zmieniasz trasę zamiast odwoływać wszystko albo jechać na siłę w burzę. Nie nazywam tego faktem o aikido. Nazywam to przeniesieniem nawyku, które jedni praktycy uznają za naturalne, a inni za nadużycie.

Poza matą

Awase nie kończy się, kiedy zdejmujesz hakamę. Ćwiczymy je przy każdym chwycie, ale ten sam mechanizm działa w pracy, w domu i w sytuacjach, w których nikt nie patrzy na nasze ruchy. Ktoś mówi coś, na co już masz gotową odpowiedź. Wtedy warto zrobić to, czego uczymy na macie: najpierw zostać blisko, dopiero potem prowadzić.

Nie chodzi o to, żeby zawsze ustępować. Awase to nie uległość. Czasem trzeba postawić granicę, ale robi się to lepiej, kiedy wiesz, dokąd idzie energia drugiej osoby. Dziecko, które nie chce jeszcze wychodzić z placu zabaw. Szef, który chce usłyszeć co innego. Partner, który musi mieć rację. Ilustracje własne. W każdej z tych sytuacji pytamy o to samo co na macie: dokąd idzie to, co robi druga osoba?

Trening awase trwa całe życie. Mata jest tylko miejscem, gdzie można się tego uczyć, zanim błędy zaczną kosztować więcej.

Wróć do pary z początku. Partner łapie nadgarstek. Robisz krok z linii, trzymasz kontakt, twoja postawa zostaje cała. Chwyt mięknie bez szarpania. Ktoś, kto ćwiczy awase, poznaje ten moment po jednej rzeczy. Po tym, że po technice stoi prosto i oddycha normalnie. Reszta to powtarzanie.

Źródła

1. Jisho — hasło awase / awaseru — dopasowanie rytmu albo tempa, łączenie, zestawianie; w kontekście walki skrzyżowanie ostrzy.
2. Portsmouth Aikido — eseje otagowane awase — niestawianie oporu w naukach Założyciela, według Portsmouth.
3. Austin Iwama Aikido — esej „AWASE: The Principle of AIKI” — wejście w ruch atakującego i przejęcie kontroli; stanowisko linii Iwama o znaku równości awase i AIKI.
4. Hoa Newens — „Sente and awase in aikido”, Aikido Institute Davis, 2023-07-20 — etapy tai no awase, ki no awase, kokoro no awase, takemusu aiki; sente jako logika rywalizacji.
5. Wywiad z Morihiro Saito, Rzym 1986-06-24, Aikido Journal — w aikido wszystko zaczyna się od awase: taijutsu, jo i ken; kolejność suburi, awase, kumitachi i kumijo.
6. Wątek o różnicach awase i kumi, AikiWeb Forums, 2009 — formuła Tima Griffithsa: awase to matched, a kumi to paired (terminologia szkoły Iwama).
7. Słowniczek aikido Feinmana, Brandeis — terminy i znaczenia pomocnicze.
8. Mike Swederska Sr. — „Dojo Thoughts on Awase”, Shin-Gane Aikido St. Louis, 2014-11 — przejmowanie inicjatywy przed pełnym zaangażowaniem uke: spojrzenie, kontakt, atemi i kiai.